Rhodes Blogs » Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση http://www.rhodesblogs.gr/ Rhodes Blogs » Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Gregarius 0.5.5 en Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση: Bιώσιμη διαχείριση υδατικών πόρων http://www.rhodesblogs.gr/%ce%9f%ce%bb%ce%bf%ce%ba%ce%bb%ce%b7%cf%81%cf%89%ce%bc%ce%ad%ce%bd%ce%b7_%ce%a0%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%b2%ce%b1%ce%bb%ce%bb%ce%bf%ce%bd%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae_%ce%94%ce%b9%ce%b1%cf%87%ce%b5%ce%af%cf%81%ce%b9%cf%83%ce%b7/2010/03/04/B%ce%b9%cf%8e%cf%83%ce%b9%ce%bc%ce%b7_%ce%b4%ce%b9%ce%b1%cf%87%ce%b5%ce%af%cf%81%ce%b9%cf%83%ce%b7_%cf%85%ce%b4%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%cf%8e%ce%bd_%cf%80%cf%8c%cf%81%cf%89%ce%bd Thu, 04 Mar 2010 21:21:00 -0500 http://www.rhodesblogs.gr/%ce%9f%ce%bb%ce%bf%ce%ba%ce%bb%ce%b7%cf%81%cf%89%ce%bc%ce%ad%ce%bd%ce%b7_%ce%a0%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%b2%ce%b1%ce%bb%ce%bb%ce%bf%ce%bd%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae_%ce%94%ce%b9%ce%b1%cf%87%ce%b5%ce%af%cf%81%ce%b9%cf%83%ce%b7/2010/03/04/B%ce%b9%cf%8e%cf%83%ce%b9%ce%bc%ce%b7_%ce%b4%ce%b9%ce%b1%cf%87%ce%b5%ce%af%cf%81%ce%b9%cf%83%ce%b7_%cf%85%ce%b4%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%cf%8e%ce%bd_%cf%80%cf%8c%cf%81%cf%89%ce%bd Γαμβρούδης Χ. Χρήστος


Η βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων γίνεται ολοένα και περισσότερο σύνθετη λόγω της πεπερασμένης διάθεσης τους, λόγω της κατάχρησης και κακοδιαχείρισης τους, που έχει σαν αποτέλεσμα τον περιορισμό της διαθεσιμότητας τους. 

Τα προβλήματα που συνδέονται με τους υδατικούς πόρους και τη χρήση τους (υγεία, βιομηχανία, αγροτική παραγωγή, τουρισμός, οικονομική ανάπτυξη κ.α.) σε συνδυασμό με τις γενικότερες περιβαλλοντικές πιέσεις που προέρχονται από τη πληθυσμιακή αύξηση (μεγαλύτερες απαιτήσεις για άρδευση και μεγαλύτερες ανάγκες σε νερό παγκοσμίως, έντονες και απρόβλεπτες κλιματολογικές αλλαγές), οξύνονται από την όλο ένα και μεγαλύτερη απαίτηση σε νερό. Ο ανταγωνισμός αυτός είναι εντονότερος στις ξηρές και ημίξηρες περιοχές, όπου η έλλειψη νερού ήταν και εξακολουθεί να είναι ακόμη, ένα φαινόμενο που παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών σχέσεων. 

Η μακροχρόνια ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτινων πόρων, ορίζει μια σημαντική πρόκληση για την παγκόσμια κοινότητα και μπορεί να ενισχύσει τη χάραξη διεθνούς πολιτικής και διπλωματίας. Η ανάπτυξη αποδοτικών σχεδίων διαχείρισης τόσο των θαλάσσιων τόσο και των εσωτερικών υδάτων είναι κρίσιμη για την επιβίωση μας και πρέπει να είναι πρωταρχικός στόχος σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Δεδομένων των πολυάριθμων και αυξανόμενων πιέσεων στους υδατικούς πόρους, είναι ζωτικής σημασίας η ύπαρξη αποτελεσματικών θεσμικών οργάνων και μέτρων που θα αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τα προβλήματα και θα βοηθήσουν στην εξασφάλιση αυτών των πόρων για τις επόμενες γενεές.


Η Ελλάδα παρά τον φυσικό της πλούτο σε υδατικούς πόρους και την καλή, σε γενικές γραμμές, ποιότητα των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων παρουσιάζει συχνά προβλήματα διαθεσιμότητας νερού σε πολλές περιοχές λόγω της άνισης κατανομής των πόρων και λόγω της έντονης μορφολογίας του εδάφους. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, σήμερα μόνο το 25% των επιφανειακών υδάτων αξιοποιείται, επιβεβαιώνοντας έτσι την άποψη ότι δεν τίθεται πρόβλημα επάρκειας υδατικών πόρων, αλλά πρόβλημα πολιτικής διαχείρισης τους.
Οδηγία ΠλαίσιοΗ Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προχωρήσει στην ανάπτυξη κατάλληλου θεσμικού πλαισίου για την προστασία των υδατικών πόρων στα κράτη-μέλη της (Οδηγία 2000/60/ΕΚ, 2000).Η Ελλάδα έχει εναρμονίσει πλήρως το θεσμικό της πλαίσιο με την Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά (Νόμος 3199/2003 - ΦΕΚ 280Α/9-12-03), ενώ έχουν συσταθεί και προωθείται η οργάνωση και αποτελεσματική λειτουργία των διοικητικών δομών που προβλέπονται από αυτό. Ο Νόμος ενσωματώνει τις βασικές έννοιες της Οδηγίας για τους υδατικούς πόρους και ταυτόχρονα συγκροτεί τη νέα διοικητική δομή και καθορίζει τις αρμοδιότητες των επιμέρους φορέων, τόσο σε επίπεδο Περιφέρειας, όσο και σε Εθνικό επίπεδο.
  Σήμερα στην Ελλάδα παρατηρείται μια πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων, χρηστών και φορέων, που εμπλέκονται στη διαχείριση των υδατικών πόρων. Το νομικό και θεσμικό πλαίσιο χαρακτηρίζεται από πολυνομία, έλλειψη συντονισμού μεταξύ των συναρμόδιων φορέων και έλλειψη μακροχρόνιου σχεδιασμού με αποτέλεσμα να μην επιτυγχάνεται μια ορθολογική ολοκληρωμένη και ενιαία πολιτική διαχείρισης, αλλά μια αποσπασματική αντιμετώπιση των προβλημάτων. Η σπατάλη χρηματικών αλλά και υδατικών πόρων έρχεται ως φυσική συνέπεια της απουσίας συνολικής και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Η Ελλάδα είναι μικρή σε έκταση (132.000 km2) με έντονο ανάγλυφο, περιορισμένη ενδοχώρα και μεγάλο ανάπτυγμα ακτών. Παρατηρείται μια πολυδιάσπαση του χώρου σε μικρές λεκάνες απορροής, καθεμία από τις οποίες έχει διαφορετικά προβλήματα και επομένως απαιτεί διαφορετική διαχειριστική πολιτική. 

 «Λεκάνη Απορροής Ποταμού» είναι η εδαφική έκταση από την οποία συγκεντρώνεται το σύνολο της απορροής μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών και πιθανώς λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα (Οδηγία 2000/60/ΕΚ, 2000).

Η έλλειψη οποιασδήποτε ορθολογιστικής διαχείρισης των υδατικών πόρων είναι ένα πρόβλημα που αφορά όλη την Ελλάδα, και κυρίως τα νησιά του Αιγαίου όπου το πρόβλημα εμφανίζεται ιδιαίτερα διογκωμένο και απαιτεί άμεση προσοχή. Παράγοντες όπως γεωγραφική θέση, πληθυσμός, τουρισμός, γεωλογική δομή και περιορισμένες βροχοπτώσεις επιδεινώνουν την κατάσταση. Χιλιάδες γεωτρήσεις (νόμιμες και μη) υπεραντλούν τους υπόγειους υδατικούς πόρους με άμεσες επιπτώσεις τη διαταραχή του υδατικού ισοζυγίου, με ιδιαίτερα μεγάλες πτώσεις της στάθμης στους υδροφορείς, την επέκταση του φαινομένου  της υφαλμύρινσης των παράκτιων υδροφορέων και τη ρύπανση των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων από λιπάσματα, βιομηχανικά και αστικά λύματα κλπ. Η εκμετάλλευση των υπόγειων νερών στη χώρα μας υπερβαίνει τη δυνατότητα ανανέωσής τους από τις βροχοπτώσεις και τις απορροές. Τα τελευταία χρόνια οι επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών είναι περισσότερο εμφανείς λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη και γενικότερα εμφανίζεται μια ευρύτερη αποσταθεροποίηση του κλίματος, που έχει οδηγήσει από τη μια σε μεγάλες περιόδους ανομβρίας και από την άλλη σε βροχοπτώσεις ακραίας έντασης. 

Η Οδηγία 2000/60/ΕΚ αναμορφώνει την υφιστάμενη Ευρωπαϊκή Νομοθεσία και θέτει το νομοθετικό πλαίσιο για την ορθή διαχείριση και προστασία των επιφανειακών και υπόγειων υδατικών πόρων καθώς και των υδρόβιων οικοσυστημάτων, στοχεύοντας στην αποτροπή της περαιτέρω υποβάθμισης όλων των υδάτων και στην επίτευξη «καλής οικολογικής ποιότητας» μέχρι το 2015, στην αειφόρο ανάπτυξη των πόρων και στην εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων νερού για τις διάφορες χρήσεις.  
 Η Οδηγία Πλαίσιο για την προστασία των υδατικών πόρων, μεταξύ άλλων :
  • Προστατεύει όλα τα επιφανειακά και υπόγεια υδάτινα σώματα.
  • Έχει ως στόχο την εξασφάλιση οικολογικής «καλής κατάστασης» μέχρι το 2015 σε όλα τα υδάτινα σώματα.
  • Δημιουργεί σύστημα διαχείρισης σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού.
  • Απαιτεί διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ των χωρών και όλων των εμπλεκομένων μερών, (στην περίπτωση των διεθνών περιοχών λεκάνης απορροής ποταμού).
  • Εξασφαλίζει ενεργό συμμετοχή όλων των φορέων, συμπεριλαμβανομένων των μη κυβερνητικών οργανισμών και των τοπικών αρχών, στις δραστηριότητες της διαχείρισης των υδάτων.
  • Εξασφαλίζει την μείωση και τον έλεγχο της ρύπανσης από όλες τις πηγές όπως η γεωργία, η βιομηχανική δραστηριότητα, οι αστικές περιοχές, κ.λπ.
  • Απαιτεί πολιτικές τιμολόγησης του νερού και εξασφαλίζει ότι ο ρυπαίνων πληρώνει. 
  • Εξισορροπεί τα συμφέροντα του περιβάλλοντος με τα συμφέροντα αυτών που εξαρτώνται από αυτό.
Η Οδηγία Πλαίσιο κατηγοριοποιεί τα επιφανειακά σώματα σε πέντε κατηγορίες οικολογικής ποιότητας («Υψηλή», «Καλή», «Μέτρια», «Φτωχή» και «Κακή») και τα υπόγεια αντίστοιχα σε δύο («Καλή» και «Κακή»). Τα επιφανειακά καθώς και τα υπόγεια σώματα πρέπει σύμφωνα με την Οδηγία να επιτύχουν «Καλή οικολογική ποιότητα», ή να είναι σε «Καλή κατάσταση». Τα χερσαία οικοσυστήματα που εξαρτώνται άμεσα από τα υδρόβια οικοσυστήματα, όπως π.χ. οι βαλτότοποι και τα παράκτια λιβάδια, καλύπτονται επίσης από τις διατάξεις της Οδηγίας.


Η Οδηγία καθιερώνει ως μοντέλο διαχείρισης των υδατικών πόρων, την ολοκληρωμένη διαχείριση σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού. Για κάθε περιοχή λεκάνης απορροής ποταμού καθορίζει, μια σειρά από απαραίτητες ενέργειες που θα πρέπει να υλοποιηθούν εντός των καθορισμένων προθεσμιών, ώστε ο βασικός στόχος της Οδηγίας που είναι η αποτροπή της περαιτέρω υποβάθμισης όλων των υδάτων και η επίτευξη μιας «καλής κατάστασης» να επιτευχθεί μέχρι το 2015. 


Ωστόσο για συγκεκριμένα υδατικά συστήματα, εφόσον πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις, η Οδηγία προβλέπει παράταση της προθεσμίας αυτής ή και επιδίωξη περιβαλλοντικών στόχων λιγότερο αυστηρών από αυτούς που απαιτούνται κανονικά. Καλή κατάσταση των επιφανειακών υδάτινων σωμάτων θεωρείται η κατάσταση που επιτυγχάνεται όταν η οικολογική καθώς και η χημική του κατάσταση είναι τουλάχιστον «καλές» και ο συγκεκριμένος τύπος παρεκκλίνει ελαφρώς από αυτό που θεωρείται αδιατάρακτη κατάσταση. Αντίστοιχα καλή κατάσταση των υπογείων υδάτινων σωμάτων επιτυγχάνεται όταν η ποσοτική καθώς και η χημική κατάσταση είναι τουλάχιστον «καλές». Το επίπεδο του υπογείου υδροφορέα δεν υπόκειται σε ανθρωπογενείς αλλαγές ή πιέσεις που έχουν επιπτώσεις στην κατάσταση των υπογείων νερών και των χερσαίων οικοσυστημάτων που εξαρτώνται άμεσα από τους υδατικούς πόρους.


Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά αποτελεί μια τεράστια καινοτόμο προσπάθεια, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την ορθή προστασία και χρήση όλων των υδάτων ώστε να εξασφαλιστεί η αειφόρος χρήση του νερού σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε τους στόχους και τις βάσεις με την Οδηγία και τώρα αναμένεται από κάθε κράτος μέλος να αξιολογήσει την υπάρχουσα κατάσταση και τις ιδιαιτερότητες των υδατικών του πόρων και να διαμορφώσει τη δική του εθνική στρατηγική.

Γαμβρούδης Χ. ΧρήστοςΥποψήφιος Διδάκτωρ Πολυτεχνείου ΚρήτηςΣχολή Μηχανικών Περιβάλλοντος


]]> Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση: Προτάσεις Oρθολογικής Διαχείρισης Υδατικών Πόρων Νήσου Ρόδου http://www.rhodesblogs.gr/%ce%9f%ce%bb%ce%bf%ce%ba%ce%bb%ce%b7%cf%81%cf%89%ce%bc%ce%ad%ce%bd%ce%b7_%ce%a0%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%b2%ce%b1%ce%bb%ce%bb%ce%bf%ce%bd%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae_%ce%94%ce%b9%ce%b1%cf%87%ce%b5%ce%af%cf%81%ce%b9%cf%83%ce%b7/2009/12/28/%ce%a0%cf%81%ce%bf%cf%84%ce%ac%cf%83%ce%b5%ce%b9%cf%82_O%cf%81%ce%b8%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%b9%ce%ba%ce%ae%cf%82_%ce%94%ce%b9%ce%b1%cf%87%ce%b5%ce%af%cf%81%ce%b9%cf%83%ce%b7%cf%82_%ce%a5%ce%b4%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%cf%8e%ce%bd_%ce%a0%cf%8c%cf%81%cf%89%ce%bd_%ce%9d%ce%ae%cf%83%ce%bf%cf%85_%ce%a1%cf%8c%ce%b4%ce%bf%cf%85 Mon, 28 Dec 2009 12:27:00 -0500 http://www.rhodesblogs.gr/%ce%9f%ce%bb%ce%bf%ce%ba%ce%bb%ce%b7%cf%81%cf%89%ce%bc%ce%ad%ce%bd%ce%b7_%ce%a0%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%b2%ce%b1%ce%bb%ce%bb%ce%bf%ce%bd%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae_%ce%94%ce%b9%ce%b1%cf%87%ce%b5%ce%af%cf%81%ce%b9%cf%83%ce%b7/2009/12/28/%ce%a0%cf%81%ce%bf%cf%84%ce%ac%cf%83%ce%b5%ce%b9%cf%82_O%cf%81%ce%b8%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%b9%ce%ba%ce%ae%cf%82_%ce%94%ce%b9%ce%b1%cf%87%ce%b5%ce%af%cf%81%ce%b9%cf%83%ce%b7%cf%82_%ce%a5%ce%b4%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%cf%8e%ce%bd_%ce%a0%cf%8c%cf%81%cf%89%ce%bd_%ce%9d%ce%ae%cf%83%ce%bf%cf%85_%ce%a1%cf%8c%ce%b4%ce%bf%cf%85 Γαμβρούδης Χ. Χρήστος Υπάρχουν αρκετά αποθέματα νερού στη Ρόδο για να καλύψουν τις ανάγκες για τα επόμενα χρόνια όμως δεν πρέπει να επαναπαυθούμε. Η ανάπτυξη θα έρθει μέσω της ορθολογικής διαχείρισης των υδατικών πόρων.


Το νερό δεν είναι εμπορικό προϊόν όπως όλα τα άλλα, αποτελεί κληρονομιά που πρέπει να προστατεύεται και να τυγχάνει κατάλληλης μεταχείρισης. Νερό και ζωή είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένες έννοιες και χωρίς νερό δεν μπορεί να υπάρξει ζωή. Οι υδατικοί πόροι συμβάλλουν ουσιαστικά στην εξέλιξη της ζωής, στον ανθρώπινο πολιτισμό και έχουν διαδραματίσει έναν κρίσιμο ρόλο στις κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις. Η βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων γίνεται ολοένα και περισσότερο σύνθετη λόγω της πεπερασμένης διάθεσης τους, λόγω της κατάχρησης και κακοδιαχείρισης τους, που έχει σαν αποτέλεσμα τον περιορισμό της διαθεσιμότητας τους.

Στην Ελλάδα παρατηρείται μια πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων, χρηστών και φορέων, που εμπλέκονται στη διαχείριση των υδατικών πόρων. Το νομικό και θεσμικό πλαίσιο χαρακτηρίζεται από πολυνομία, έλλειψη συντονισμού μεταξύ των συναρμόδιων φορέων και έλλειψη μακροχρόνιου σχεδιασμού με αποτέλεσμα να μην επιτυγχάνεται μια ορθολογική ολοκληρωμένη και ενιαία πολιτική διαχείρισης, αλλά μια αποσπασματική αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Η έλλειψη οποιασδήποτε ορθολογιστικής διαχείρισης των υδατικών πόρων είναι ένα πρόβλημα που αφορά όλη την Ελλάδα, και κυρίως τα νησιά του Αιγαίου όπου το πρόβλημα εμφανίζεται ιδιαίτερα διογκωμένο και απαιτεί άμεση προσοχή. Παράγοντες όπως γεωγραφική θέση, πληθυσμός, τουρισμός, γεωλογική δομή και περιορισμένες βροχοπτώσεις επιδεινώνουν την κατάσταση. Τα τελευταία χρόνια οι επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών είναι περισσότερο εμφανείς λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη και γενικότερα εμφανίζεται μια ευρύτερη αποσταθεροποίηση του κλίματος, που έχει οδηγήσει από τη μια σε μεγάλες περιόδους ανομβρίας και από την άλλη σε βροχοπτώσεις ακραίας έντασης.

Στη νήσο Ρόδο, η φυσική αναπλήρωση των υπόγειων υδάτων είναι περιορισμένη λόγο της γεωμορφολογίας, της ελάττωσης των βροχοπτώσεων καθώς και λόγω του ότι μεγάλο μέρος των δασών της νήσου έχει καταστραφεί τα τελευταία χρόνια από πυρκαγιές, αυξάνοντας κατά πολύ τη διάβρωση των εδαφών, μειώνοντας έτσι τη φυσική δυνατότητα συγκράτησης του νερού. Τα επιφανειακά νερά που διαρρέουν τα υδατορέματα της νήσου δεν παρουσιάζουν μόνιμη ροή, και κατά τους καλοκαιρινούς μήνες η ροή τους μηδενίζεται. Υπάρχει μια έντονη εποχικότητα της ζήτησης σε νερό η οποία δεν οφείλεται μόνο από τον τουρισμό αλλά και από τη γεωργία με τη μέγιστη κατανάλωση της να γίνεται κατά τους θερινούς μήνες. Πολλές γεωτρήσεις (νόμιμες και μη) υπεραντλούν τους υπόγειους υδατικούς πόρους με άμεσες επιπτώσεις τη διαταραχή του υδατικού ισοζυγίου, με ιδιαίτερα μεγάλες πτώσεις της στάθμης στους υδροφορείς, την επέκταση του φαινομένου της υφαλμύρινσης των παράκτιων υδροφορέων και τη ρύπανση των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων από λιπάσματα, βιομηχανικά και αστικά λύματα κλπ.

Η νήσος Ρόδος, καλύπτει τις σημερινές ανάγκες της σε υδατικούς πόρους κυρίως από γεωτρήσεις και από πηγές. Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Ανάπτυξης Φυσικών Πόρων – Τομέας Εγγ. Βελτιώσεων και Φυσικών Πόρων οι ανάγκες για την υδροδότηση των μονίμων κατοίκων καθώς και των τουριστικών εγκαταστάσεων της νήσου Ρόδου, ανέρχονται σε 18.657.500 m3/έτος ενώ για την άρδευση των αρδευομένων εκτάσεων χρειάζονται 13.609.600 m3/έτος.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προχωρήσει στην ανάπτυξη κατάλληλου θεσμικού πλαισίου για την προστασία των υδατικών πόρων στα κράτη-μέλη της (Οδηγία 2000/60/ΕΚ, 2000). Η Οδηγία 2000/60/ΕΚ αναμορφώνει την υφιστάμενη Ευρωπαϊκή Νομοθεσία και θέτει το νομοθετικό πλαίσιο για την ορθή διαχείριση και προστασία των επιφανειακών και υπόγειων υδατικών πόρων καθώς και των υδρόβιων οικοσυστημάτων, στοχεύοντας στην αποτροπή της περαιτέρω υποβάθμισης όλων των υδάτων και στην επίτευξη «καλής οικολογικής ποιότητας» μέχρι το 2015, στην αειφόρο ανάπτυξη των πόρων και στην εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων νερού για τις διάφορες χρήσεις.

Η επιτυχής εφαρμογή της Οδηγίας Πλαίσιο σε τοπικό επίπεδο λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής απαιτεί το σχεδιασμό ενός πλάνου διαχείρισης των υδατικών πόρων. Συνεπώς για να εξασφαλιστεί η παροχή πόσιμου νερού πρέπει να καταγραφεί και να αξιολογηθεί η υφιστάμενη κατάσταση των υδατικών πόρων εφαρμόζοντας τη σύγχρονη νομοθεσία, ιεραρχώντας, προστατεύοντας και συντηρώντας τις περιοχές παρέμβασης και τέλος αξιολογώντας εναλλακτικές προτάσεις αντιμετώπισης της λειψυδρίας και της βιώσιμης διαχείρισης των υδατικών πόρων.

Προτάσεις διαχείρισης υδατικών πόρων


Η ολοκληρωμένη και βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων της νήσου Ρόδου θα συμβάλλει στην αναβάθμιση του περιβάλλοντος, στην κοινωνική συνοχή, στην οικονομική προστιθέμενη αξία και γενικότερα στην αναβάθμιση της ποιότητας της ζωής των πολιτών. Στρατηγικά θα πρέπει να διαχειριστούμε τους υδατικούς πόρους συνδυάζοντας μείωση των απωλειών των δικτύων ύδρευσης και άρδευσης, εφαρμόζοντας τεχνικές εξοικονόμησης, αποκατάσταση των υποβαθμισμένων υδροφόρων και ανάπτυξη των υδατικών πόρων.

Από πλευράς διαχείρισης των υδατικών πόρων προτείνονται τα ακόλουθα:
  • Κοινωνική ευαισθητοποίηση και ενημέρωση των πολιτών, σε θέματα υδατικών πόρων αποτελώντας ουσιώδες κοινωνικό μέσο συναίνεσης στη σωστή διαχείριση και άρση των συγκρούσεων γύρω από ανταγωνιστικές χρήσεις. 
  • Δημιουργία ενός ενιαίου φορέα εκμετάλλευσης, για τη νήσο Ρόδο, για την καλύτερη αξιοποίηση και ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων. Θα επιτευχθεί μεγάλη μείωση του κόστους άντλησης και διάθεσης, σωστότερη διαχείριση, καλύτερος έλεγχος των αποθεμάτων, μείωση των λειτουργικών δαπανών και εξόδων προς όφελος της επιχείρησης και των καταναλωτών. 
  • Χρήση των αποθεμάτων του φράγματος Γαδουρά (όταν ολοκληρωθεί) για όλο το νησί της Ρόδου. Κύρια προτεραιότητα η χρησιμοποίηση νερού από αυτό και δευτερευόντως από τις γεωτρήσεις. 
  • Αξιολόγηση της ποσότητας και ποιότητας των επιφανειακών απορροών με βάση τα υπάρχοντα δεδομένα. Δημιουργία δυναμικών μελετών ώστε με τροφοδότηση νέων στοιχείων να μπορούν να εξαχθούν χρήσιμα συμπεράσματα για τη λήψη μέτρων αντιμετώπισης της λειψυδρίας και των φυσικών καταστροφών. 
  • Δημιουργία εφεδρικών γεωτρήσεων για κάλυψη των αναγκών και καλύτερη διαχείριση των υδατικών πόρων σε καταστάσεις ανάγκης. Μα σταματήσουν οι υπεραντλήσεις κυρίως στις παράκτιες περιοχές (π.χ Κάλαθος). Οι εφεδρικές γεωτρήσεις θα πρέπει να κατασκευαστούν σε περιοχές όπου η ανάληψη δεν υπερβαίνει την φέρουσα ικανότητα του υδροφορέα και δεν διαταράσσει το υδατικό ισοζύγιο μετά από κατάλληλες μελέτες. Σημαντικό να ξεκινήσει άμεσα η διαδικασία αδειοδότησης όλων των υπαρχόντων γεωτρήσεων ύδρευσης και άρδευσης από την περιφέρεια.
  • Εγκατάσταση συστημάτων καταγραφής των υδατικών πόρων με την χρήση αυτοματοποιημένου μετεωρολογικού σταθμού, σταθμούς καταγραφής της στάθμης στα υδατορέματα. Τοποθέτηση σταθμηγράφων και ροομέτρων στις γεωτρήσεις ύδρευσης, άρδευσης και σε όλες τις πηγές. Τα δεδομένα θα δώσουν την δυνατότητα υπολογισμού λεπτομερούς υδατικού ισοζυγίου με σύστημα εισροών-εκροών και με αποτύπωση των τοπικών και χρονικών διακυμάνσεων. 
  • Θωράκιση του υδρευτικού και αρδευτικού δικτύου με στόχο την μείωση των απωλειών. Αποτύπωση των δικτύων και εγκατάσταση συστημάτων ελέγχου διαρροών και αυτόματης ειδοποίησης.
Σημαντικός στρατηγικός στόχος πρέπει να είναι η μεγιστοποίηση της αποθήκευσης του νερού μέσω του εμπλουτισμού των υδροφορέων.
  • Αξιοποίηση των υπαρχόντων ανασχετικών φραγμάτων, τα οποία έχουν εγκαταλειφθεί (π.χ. ανασχετικό φράγμα στην περιοχή Στένης στις Επτά Πηγές). 
  • Λήψη μέτρων προστασίας και διαχείρισης των πηγών.Δημιουργία φραγμάτων ανάσχεσης ροής στα ανάντη των λεκανών απορροής για την ενίσχυση του υπόγειου δυναμικού μέσω διευκόλυνσης των εισροών νερού στους υπόγειους υδροφορείς. 
  • Διεύρυνση του αποθηκευτικού δυναμικού μέσω της εκμετάλλευσης επιφανειακών ταμιευτήρων σε συνδυασμό με έργα αναψυχής και προστασία φυσικού περιβάλλοντος. 
  • Παρεμπόδιση των απορροών των υπογείων υδροφορέων προς τη θάλασσα μέσω υπογείων φραγμάτων στεγανότητας.
Οι χρήσεις του νερού θα πρέπει να τιμολογούνται με προοδευτικό τρόπο, ώστε να ενθαρρύνουν την εξοικονόμηση και να καθιστούν οικονομικά ασύμφορη τη σπατάλη.
  • Εφαρμογή ειδικών συστημάτων εξοικονόμησης στην κατανάλωση νερού, του νιπτήρα,της τουαλέτας, του μπάνιου, των πλυντηρίων και των άλλων συσκευών οικιακής χρήσεως. 
  • Αποφυγή πλυσίματος εξωτερικών δαπέδων και οχημάτων με χύδην τρόπο (χρήση κουβά και σφουγγαρίστρα).
  • Αποφυγή ποτίσματος κήπου «με το λάστιχο» (χρήση συσκευών αυτόματου ποτίσματος). Αποφυγή φυτεύσεως υδροβόρων φυτών στους κήπους όπως π.χ. γκαζόν. Συνδυασμός άγριων χόρτων, ελάχιστα υδροβόρων φυτών, π.χ. ελιές, πικροδάφνες με καλλωπιστικά φυτά.
  • Εφαρμογή τρόπων άρδευσης που καταναλίσκουν το λιγότερο δυνατό νερό για το ίδιο αγροτικό προϊόν (π.χ. στάγδην κ.ά.). Χρησιμοποίηση καλλιεργειών με την ελάχιστη κατανάλωση νερού σε σχέση με άλλες που αποδίδουν το ίδιο εισόδημα στο γεωργό (π.χ. ξηρικά σταφύλια αντί ποτιζόμενα κ.ά.). Προστασία του χωραφιού από τις ξηροθερμικές συνθήκες π.χ. φύτευση φραχτών αντιανεμικών και σκίαση καθώς και από την ταχεία απώλεια υγρασίας μέσω π.χ. χρήσης υγροσκοπικών βελτιωτικών εδάφους, ή προστασίας του υπεδάφους από την ταχεία αποστράγγιση.
Μέτρα για την αποκατάσταση των υποβαθμισμένων υδροφόρων οριζόντων. Πρέπει να εξεταστούν στρατηγικές αποκατάστασης των υποβαθμισμένων υδροφορέων, που θα είναι συνδυασμός μείωσης της άντλησης (εν όψη της χρήσης του φράγματος του Γαδουρά) και μεθόδων εμπλουτισμού. Μικρά ανασχετικά φράγματα στην κυρία κοίτη των ποταμών καθώς και στους παραποτάμους θα βοηθούσαν στον εμπλουτισμό του υδροφορέα και στη βελτίωση του. Τα φράγματα αυτά είναι μικρού κόστους και φιλικά προς το περιβάλλον.

Το νερό ανήκει σε όλους μας, ακόμα και στις επόμενες γενιές. Είναι πηγή ζωής. Μην το σπαταλάτε, γιατί χωρίς αυτό δεν υπάρχει ζωή!

Γαμβρούδης Χ. Χρήστος
Υποψήφιος Διδάκτωρ Πολυτεχνείου Κρήτης
Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος


]]>